محمدرضا لطفی

او روزهای بهاری پرکار و شلوغی را پشت سر ‌گذاشته و می‌گذارد. گروه‌های شیدا را برای عرضه‌ی هنرمندی‌شان آماده می‌کند تا به صحنه بیایند؛ مجموعه‌ی ردیف یاحقی را برای انتشار به مرحله‌ی پایانی رسانده است و در تدارک حضور در فستیوال تورنتو نیز هست.
دومین نشست خبری محمدرضا لطفی - نوازنده چیره‌دست سه‌تار و تار ایران - به‌بهانه‌ی برگزاری کنسرت سه‌گانه‌های شیدا برای تشریح برنامه‌های این گروه‌ها صبح امروز در تهران برگزار شد.
گروه‌های شیدا که محمدرضا لطفی آن‌ها سرپرستی می‌کند، بیش از 13 ماه است که در حال تمرین هستند تا 26 تا 29 اردیبهشت‌ماه جاری در تالار کشور به صحنه بیایند.
امکانات تالار کشور نسبت به گذشته‌ای که میزبان اجراهای موسیقی بود، 50 درصد بهبود یافته است. این‌ را لطفی در نشست خبری امروز در موسسه‌ی آوای شیدا عنوان کرد.
وی که ترجیح می‌داد کنسرت‌هایش در فضای باز باشند، به خاطر کمین بهبود امکانات به تالار کشور خواهد رفت.
گروه 15 نفره‌ی همنوازان شیدا، 12 نفره‌ی بانوان شیدا و 8-9 نفره بازسازی شیدا سه شب هم‌زمان ساخته‌های جدید و شنیده‌نشده استاد و نوازنده‌ی تار و سه‌تار ایران را عرضه می‌کنند.
محمدرضا لطفی پنج نقطه موسیقایی، دو تصنیف جدید، یک شعر از هوشنگ ابتهاج (سایه) و یک تصنیف از خودش را ‌آماده کرده است.
خودش تاکید دارد که نخستین‌بار است که هم قطعه را ساخته و هم تصنیف را خودش برای قطعه سروده است. تصنیف او با عنوان "ای ایران ای وطنم" تم عاشقانه و میهنی دارد. آواز تصانیف گروه همنوازان را محمد معتمدی می‌خواند.
گروه بانوان اما تصنیف مولانا را با خوانندگی علیرضا شاه‌محمدی اجرا می‌کنند. گروه بازسازی هم متمرکز بر اجرای آ‌ثار قدیمی‌اند. آثاری از دوره قاجار و بعد از آن؛ با همان ضوابط و زیباشناسی همان دوره. امیر اثنی‌عشری این بخش را خوانندگی می‌کند.
لطفی در همه اجراها خود با نوازندگان همراه می‌شود، اما هنوز مطمئن نیست که با گروه شیدای بانوان هم می‌نوازد یا خیر؛ تاکید دارد به شرایط آن‌ها در هفته‌ی آخر بستگی دارد. او گفت که بانوان شیدا در سطحی قرار دارد که نیازی به حضور خودش نیست.
قرار است شیدای بانوان و در پی آن بازسازی شیدا ابتدا به صحنه بیایند و در پی ایشان پس از تنفس هم‌نوازان شیدا اجرای 45 دقیقه‌یی را عرضه کنند.

 روش تدریس مکتب خانه شفاهی یا سینه به سینه است. اگر کسی بخواهد نت نوازی را دنبال کند و عضو گروه های غیر ردیفی شود، کلاس های جدایی با آموزگار همان شیوه برگزار می کنیم. علت این امر این است که شاگردان نباید ، نت را با نغمات غربی فرا گیرند. بیشتر کتاب ها نغماتشان ایرانی یک دست نیست و این ، حس شاگردان و سلیقه آن ها را تغییر می دهد. در صورتی که نت خوانی بدون سازو با توجه به محتوای موسیقی، کمک خوبی به درک تئوری موسیقی می کند. در همه ی کلاس ها روش شفاهی تعلیم داده می شود. در صورتی که هنرآموزان بخواهند مثلا از روی بعضی از آثار استاد وزیری تدریس کنند، آن ها را حفظ می کنند و درس می دهند. آوردن ضبط صوت در کلاس درس ممنوع است. اگر شاگردی به صلاح دید استادش بخواهد ضبط کند این کار یک جلسه بعد انجام می شودتا او بتواند درس را به جان ، در گوشش حفظ نماید وهر اشتباهی که شاگرد در طی هفته برای حفظ کردن می کندنیز ذوق او را تقویت می کند. فشاری که شاگرد برای از بر کردن مطلب در طول هفته می کشد موجب تقویت حافظه اش می شود. آوردن تلفن همراه و هر گونه وسیله الکترونیکی به کلاس ها ممنوع است همه باید حواسشان تنها به شنیدن باشد. در همین بخش مکتب خانه می توانید لیست استادان را نگاه کنید.

 گاهی استاد برای پیشرفت شاگردان ، کلاس هایی را به صورت یک یا چند ماهه برگزار می کنند ; مانند کلاسهای ˝ ضرب های ادواری ˝ که تاکنون چند دوره تداوم یافته است . همچنین گاهی دانشکده های موسیقی به بازگذاری کلاس هایی تمایل نشان می دهند ، که مکتب خانه با هماهنگی با آنها ، کلاس هایی را به صورت رسمی در مکتب خانه دایر می کند . تاکنون چندین دوره این کلاس ها برای دوره های کارشناسی ارشد تشکیل شده است . در این میان دانشگاه هنر بسیار فعال بوده و امید است که این گونه کلاس ها افزایش یابد تا دانشجویان بتوانند از تجربه و دانش استاد بهره مند شوند.

همه شاگردان هنگام مراجعه به مکتب خانه باید فرمی را پر کنند که نمونه این فرم را می توانید از سایت بگیرید و برای ما بفرستید . فرمها به وسیله استاد لطفی بررسی می شوند و سپس برای آزمون دعوت خواهید شد . پس از آزمون به موارد زیر بر می خوریم:


یا ردیف را زده اند که باید دست کم چهار دستگاه ، یعنی : شور ، ماهور ، همایون و چهارگاه را از بر باشند و یا مهارت اجرایی و زمان آموزش آنها از سطح شرکت در کلاس های استاد پایین تر است . کسانی که ردیف را از بر هستند و مهارت خوبی دارند در کلاسهای استاد پذیرفته میشوند . و این درس ˝ تجزیه تحلیل ردیف ˝ نام دارد . استاد در حالی که تدریس میکنند ، جملات را از نظر دستور زبان موسیقی تقطیع در پیوند با یکدیگر بررسی میکند . سپس یک جمله را کامل می نوازند تا شاگردان مرور کنند و حالت ها و نکات مهم را بشنوند و تقلید نمایند . استاد ساز خود را تدریس نمی کنند و شیوه نوازندگیشان بر پایه ارزشها ی آموزش دیده ردیف است. ایشان حتی آهنگهای خود را یاد نمی دهند و می کوشند تا شاگردان خود به دریافت درست برسند.


شاگردان زیر این سطح ، به کلاس دیگر هنرآموزان رفته و هرگاه که به سطوح مطلوب رسیدند ، میتوانند به کلاس ایشان راه یابند . استاد به خاطر اینکه فنون اجرای سازهای کششی مانند کمانچه و نی و آواز متفاوت است ، کلاس جداگانه ای برای این گروه گذارده و ردیف و فن را با آنها کار می کند و درصد تجزیه و تحلیل ردیف کمتر است . در حال حاضر دو کلاس خوانندگی دارند : کلاس تخصصی اول و دوم . هر یک از این کلاسها به ضرورت نیازهایی که شاگردان دارند ، با آنها کار می شوند. کسانی که مبتدی هستند در آزمون شرکت میکنند تا با توجه به روحیه شان با استادی مناسب کار کنند.


همه کلاسهای استاد لطفی هر ماه امتحان پایان دوره دارد و شاگردان باید همه مطالب آموزش داده شده را از بر بنوازند و با توضیح درست دلایل شناخته شده نغمات را در ردیف توضیح دهند.


آموزگاران از بهترین و با شخصیت ترین افراد برگزیده شده اند و بیشتر آن ها جزو اعضاء سه گروه شیدا هستند که در حد تکنوازی ساز و یا آواز می خوانند.

کتاب سال شیدا مدتی است که کارش به اتمام رسیده است، اما با مشکلاتی دست و پنجه نرم می کند. متاسفانه وضعیت خرید کتاب نامناسب است بطوریکه دانشجویان و علاقه مندان - حتی اهل موسیقی- چندان علاقه ای به خواندن ندارند. در صورتیکه بدون حمایت شما تولید این گونه کارها در زمینه شناخت موسیقی غیر ممکن است. ما بخاطر عدم فروش کافی مجبور هستیم "یارانه" اختصاص دهیم. کاغذ باید بصورت آزاد خریداری شود و "یارانه" آن را حتی برای کتاب های علمی و فرهنگی و هنری نیز برداشته اند. به این صورت ارزش پشت جلد کتاب گران در می آید و جوانان ما نیز بخاطر نداشتن شغل مناسب قادر به خرید این گونه کتاب ها نیستند. به علاوه ناشرین نیز در این مقوله سرمایه گذاری نمی کنند و واحدهای پخش نیز بنا به دلائلی علاقه ای به پخش گسترده آن ندارند. اما به هر حال "شیدا" بزودی این کتاب را انتشار خواهد داد.

مطالب این بار شیدا بسیار قابل استفاده تر از شماره پیشین است . استاد خود مطالب بیشتری دارند و جناب دکتر حجاریان و دیگر عزیزان نیز به همین صورت مطالب تازه ای ارائه داده اند. تنها با حمایت شماست که سلسله های خصوصی می توانند نیاز شما را برآورده نمایند.

چاووش ۱-۱۰
راست پنجگاه
به یاد عارف (بیات ترک)
چهره به چهره (نوا)
سپیده (ماهور)
چشمه نوش (راست پنجگاه)
جان جان (سه‌گاه)
معمای هستی(شور)
عشق داند (ابوعطا)
رمز عشق (ماهور)
گریه بید (سه‌گاه-اصفهان)
قافله سالار (نوا-راست پنجگاه)
پرواز عشق (سه‌گاه-اصفهان)
خموشانه (ابوعطا-بیات ترک-این قسمت با کمانچه اجرا شده‌است)
چهارگاه
به یاد درویش خان (تکنوازی سه‌تار، تنبک از ناصر فرهنگ‌فر، اجرای تصنیف از نصرالله ناصح‌پور)
یادواره استاد نورعلی برومند (گروه همنوازان شیدا، دستگاه شور)
همیشه در میان (بداهه نوازی تار و سه‌تار در شور و دشتی)
بال در بال (شعر و موسیقی با ه.ا.سایه)
تنها یک خاطره (بداهه نوازی تار و سنتور همراه با فرامرز پایور)
وطنم ایران (اجرای گروه همنوازان شیدا، ۱۳۸۷)
ای عاشقان (اجرای گروه همنوازان شیدا در بیات اصفهان, ۱۳۸۸)

محمدرضا لطفی در سال ۱۳۲۵ در شهر گرگان به دنیا آمد. وی به مدت پنج سال در هنرستان موسیقی به آموختن موسیقی پرداخت و موسیقی را نزد استادانی چون علی اکبر شهنازی، حبیب الله صالحی فراگرفت. پس از پایان هنرستان به دانشکده موسیقی راه یافت و به تکمیل آموخته‌هایش پرداخت. در این زمان از استادانی مانند نورعلی برومند، عبدالله دوامی،سعید هرمزی نیز بهره جست. محمدرضا لطفی در سال ۱۳۴۳ جایزه نخست موسیقی‌دانان جوان را نیز کسب کرد. در جشنواره موسیقی جشن هنر ۱۳۵۴در شیراز به همراه محمدرضا شجریان و ناصر فرهنگ‌فر به اجرای راست پنجگاه پرداخت که بسیار مورد توجه قرار گرفت. در اجرای ردیف آوازی توسط عبدالله دوامی با ساز تار وی را همراهی کرد. در سال ۱۳۵۳ به عضویت گروه علمی دانشکده موسیقی درآمد و در همین سال همکاری خود را با رادیو آغاز کرد. به مدت یک سال و نیم به عنوان مدیر گروه موسیقی دانشکده موسیقی هنرهای زیبای تهران به کار مشغول شد و پس از آن از این سمت استعفا کرد. در سال ۱۳۵۴ گروه شیدا را راه اندازی کرد و به همراه گروه عارف به سرپرستی حسین علیزاده به بازخوانی و اجرای دوباره آثار گذشتگان پرداخت. کانون موسیقی چاووش را با همکاری هنرمندانی مثل حسین علیزاده، پرویز مشکاتیان، علی اکبر شکارچی و ... راه‌اندازی کرد و در طی یک فعالیت چشمگیر آثاری از این گروه به جای ماند که به گفته بسیاری از اساتید از بهترین کارهای موسیقی ایران به شمار می‌روند. پس از انحلال چاووش بعد از سفرهای زیادی که برای کنسرت به ایتالیا، فرانسه و آلمان کرد، در سال ۱۳۶۵ به آمریکا رفت. علاوه بر کنسرت‌های متعدد در سراسر آمریکا، مرکز فرهنگی هنری شیدا را در واشنگتن تاسیس کرده است.

از خوانندگانی که دراین سالها با او همکاری کرده‌اند می‌توان به محمدرضا شجریان، شهرام ناظری ،هنگامه اخوان و محمد معتمدی اشاره کرد. وی همچنین استاد دوره کارشناسی ارشد رشته نوازندگی موسیقی ایرانی در دانشکده موسیقی دانشگاه هنر میباشد.